Gwreiddiau Mary'n gadarn ym Mae Abertawe ar ôl symud o Mauritius dros 50 mlynedd yn ôl

YN Y LLUN: Mae Mary Latchman wedi'i lleoli yng Nghanolfan Adnoddau Port Talbot.

Ychydig ar ôl cyrraedd o Mauritius ym mis Rhagfyr 1973, roedd Mary Latchman yn disgwyl y byddai ei harhosiad ym Mae Abertawe yn fyrhoedlog – ond 53 mlynedd yn ddiweddarach mae hi'n dal i fynd yn gryf.

Gwnaeth Mary y daith o fwy na 6,000 o filltiroedd ar ei phen ei hun i gwblhau ei hyfforddiant nyrs a dechrau ei gyrfa yn y GIG yng Nghymru, ond roedd yn ymddangos bod argraffiadau cynnar elfennau'r gaeaf wedi rhoi terfyn ar unrhyw ddyheadau i wreiddio.

Ac eto, dros hanner canrif yn ddiweddarach, mae Mary bellach ar fin tynnu'r llen ar yrfa hirfaith mewn ardal y mae'n falch o'i galw'n gartref.

YN Y LLUN: Cadwodd Mary luniau o'i gwisgoedd GIG gwahanol drwy gydol ei gyrfa.

Yn ystod y cyfnod hwnnw, mae hi wedi croesawu newidiadau enfawr mewn meddygaeth, technoleg, ffiniau byrddau iechyd a newidiadau i wasanaethau a dulliau gofal.

Mae cyfarfod â'r darpar frenin – y Tywysog Siarl – yn uchel ymhlith ei hoff eiliadau.

Ond mae un ffactor y mae hi'n cyfeirio ato'n gyson wrth drafod ei gyrfa ym maes gofal.

Dywedodd Mary, sy'n gweithio gyda thîm Clinig Cof/Cyffuriau ar gyfer Dementia'r bwrdd iechyd yng Nghanolfan Adnoddau Port Talbot: “Mae gofalu am bobl yn fy nghymuned yn fraint, ac mae'n rhywbeth sydd bob amser yn rhan orau o fy swydd.

“Dal llaw yn eiliadau olaf rhywun a chefnogi anwyliaid trwy alar yw’r eiliadau arbennig a’m lluniodd. Fe ddysgon nhw ostyngeiddrwydd a diolchgarwch i mi ac fe’m hatgoffwyd nad swydd yn unig yw nyrsio; mae’n brofiad dynol dwys.

“Un o fy atgofion gorau oedd gweld gweithredu Deddf Gofal Cymunedol ym 1990 a chyfrannu at asesu anghenion gofal cleifion iechyd meddwl a darparu cefnogaeth wedi’i theilwra i’w helpu i fyw’n annibynnol yn y gymuned. Rhoddwyd mynediad i gleifion i’r gymuned ac nid oeddent bellach wedi’u cau i ffwrdd yn y sefydliadau traddodiadol.

“Roedd ysgwyd llaw â'r Tywysog Siarl, fel yr oedd bryd hynny, yn brofiad anhygoel. Roeddwn i wedi cael fy ngwahodd i gynrychioli'r Gyfarwyddiaeth Iechyd Meddwl ar gyfer Blwyddyn Canmlwyddiant Nyrsio Rhyngwladol, a gofynnodd i mi ble roeddwn i'n gweithio, a dywedais Dywysoges Cymru ac yn syth dywedodd: 'Mae hynny ym Mhen-y-bont ar Ogwr!'

“Uchafbwynt arall yn ystod y cyfnod hwnnw oedd cysgodi Prif Swyddog Gweithredol yr ymddiriedolaeth – Paul Williams – fel rhan o’m Cwrs Arweinyddiaeth Glinigol Coleg Brenhinol Nyrsio. Fe wnaeth hynny ehangu fy meddwl a’m gwybodaeth am y GIG yn fawr a’m helpu i gwblhau BSc mewn Arweinyddiaeth Glinigol ym Mhrifysgol Morganwg yn 2009.

YN Y LLUN: Cyfarfu Mary â'r Tywysog Siarl yn ystod digwyddiad arbennig.

“Rwyf mor ddiolchgar am hyn i gyd, oherwydd roeddwn i wir yn meddwl fy mod i’n mynd i fynd adref ar ôl fy hyfforddiant nyrsio oherwydd ei bod hi’n aeaf ac roedd hi mor oer. Roedd coed heb ddail arnyn nhw, rhywbeth nad oeddwn i erioed wedi’i weld.

“Dim ond 18 oed oeddwn i ac roeddwn i’n meddwl y byddwn i’n cwblhau fy hyfforddiant ac yn mynd yn ôl adref i’m hynys yn yr haul. Ond po fwyaf o amser a dreuliais yng Nghymru, y mwyaf y dechreuais sylweddoli – ar wahân i’r haul – fod cymaint o debygrwydd â Mauritius. Mae’r bobl mor gynnes ac yn creu cymuned hyfryd, mae’r traethau a’r ardaloedd cyfagos yn brydferth, ac roeddwn i wrth fy modd â’r swydd, wrth gwrs.

“Cefais hyd yn oed deimlo eira am y tro cyntaf – dim ond mewn ffilmiau roeddwn i wedi’i weld cyn hynny.”

Gan ddechrau ei gyrfa gyda'r GIG yn Ysbyty Parc Pen-y-bont ar Ogwr ym 1973, datblygodd Mary o fod yn nyrs i fod yn brif nyrs ward a gweithiodd yn Ysbyty Glanrhyd a Chlinig Coety yn Ysbyty Tywysoges Cymru.

Yna daeth yn Nyrs Gyswllt Hunan-niweidio Bwriadol yn gweithio gyda'r Tîm Argyfwng.

Newidiodd Mary o wasanaethau acíwt i wasanaethau i'r henoed a chafodd ei phenodi'n Rheolwr Ward yn Ysbyty Tonna, cyn ymddeol am y tro cyntaf.

Ni pharhaodd ymddeoliad yn hir, fodd bynnag, wrth iddi ymgymryd â rôl yng Nghanolfan Adnoddau Port Talbot gyda gwasanaeth arloesol ar gyfer Dementia Ifanc am 15 awr yr wythnos.

Gan aros yn y ganolfan adnoddau, daw rôl olaf Mary gyda'r tîm Clinig Cof/Cyffuriau ar gyfer Dementia cyn iddi ymddeol – am y tro olaf – yn ddiweddarach eleni.

YN Y LLUN: Mae Mary wedi cael ei chydnabod gan y bwrdd iechyd am ei gwasanaeth hir.

Er yr holl ofal y mae wedi'i roi drwy gydol ei gyrfa 53 mlynedd, mae Mary hefyd wedi bod yn derbyn llawer.

Yn ystod pandemig Covid, cafodd lawdriniaeth osgoi driphlyg ar y galon a threuliodd amser yn gwella cyn dychwelyd i'r gwaith.

A'r llynedd, bu farw ei mab yn drasig yn 38 oed yn unig.

Mae'r gefnogaeth a'r tosturi a ddangoswyd gan gydweithwyr yn ystod y cyfnodau hynny wedi helpu Mary i ddychwelyd i'r gwaith.

Dywedodd Mary: “Rydw i wedi gweithio ochr yn ochr â chydweithwyr eithriadol ac gyda’n gilydd rydyn ni wedi wynebu heriau a chefnogi ein gilydd drwy’r dyddiau anoddaf.

“Pan ddychwelais i’r gwaith ar ôl fy llawdriniaeth osgoi, rhoddodd fy nghydweithwyr o’r ymgynghorydd i’r rheolwr a’r holl staff groeso mor anhygoel i mi a chefnogodd fi mor dda yn ystod fy adferiad. Ni fyddaf byth yn anghofio eu tosturi a’u cariad.

“Ar ôl colli fy mab ym mis Gorffennaf y llynedd, cymerais 10 wythnos i ffwrdd i alaru ond dychwelais i’r gwaith gan wybod bod fy nghydweithwyr yn malio, eu bod nhw’n gwybod am fy mhoen ac y bydden nhw yno i mi.

“Mae'n gwneud gwahaniaeth mawr gwybod eu bod nhw yno i chi, ac mae'n rhywbeth rwy'n ymfalchïo ynddo yn fy swydd. Gall gair tawelu a phresenoldeb tyner newid byd rhywun.”

Gyda'i hymddeoliad ar y gorwel, mae Mary yn edrych ymlaen at dreulio amser gyda'i theulu a'i hwyrion, a chyfrannu mwy at ei heglwys leol.

YN Y LLUN: Mae Mary yn agosáu at ei hymddeoliad ar ôl cyfnod ysblennydd o wasanaeth.

Ychwanegodd Mary: “Ar ôl 53 mlynedd rwy’n edrych yn ôl gyda balchder. Rhoddais fy mywyd i broffesiwn a roddodd bwrpas i mi. Mae nyrsio wedi llunio pwy ydw i, a gobeithio bod fy ngwaith wedi gwneud gwahaniaeth a byddaf yn gadael gwaddol o ofal, urddas a dynoliaeth ar fy ôl.

“Rwy’n teimlo’n anrhydeddus o fod wedi gweithio yn Ardal Ogwr, Awdurdod Iechyd Canol Morganwg, Ymddiriedolaeth GIG Pen-y-bont ar Ogwr a’r Cylch, Ymddiriedolaeth GIG Bro Morganwg, Bwrdd Iechyd Prifysgol Abertawe Bro Morganwg ac yn olaf, Bae Abertawe!

“Diolch i chi, Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe, am y blynyddoedd gwych, boddhaol a gwerth chweil rydych chi wedi’u rhoi i mi, ynghyd â’r cyfleoedd rydych chi wedi’u darparu ar gyfer fy nhwf personol a’r gwersi rydych chi wedi’u dysgu i mi mewn dynoliaeth, i ofal, tosturi a gwydnwch.”