Gwobr genedlaethol yn cydnabod gwasanaeth llawdriniaeth lymffoedema arloesol

Mae tîm sydd wedi'i leoli ym Mae Abertawe sy'n helpu i drawsnewid bywydau cleifion lymffoedema ledled Cymru wedi ennill gwobr genedlaethol fawreddog am arfer creadigol ac arloesol.

Derbyniodd y Cydweithrediad Anastomosis Lymffatigofenws (LVA), dan arweiniad Rhwydwaith Clinigol Lymffodema Cymru mewn partneriaeth â'r tîm Llawfeddygaeth Blastig ac Ailadeiladu Rhanbarthol, Wobr Llywodraeth Cymru am Ymarfer Creadigol ac Arloesol.

Mae'r wobr yn cydnabod gwasanaeth sydd wedi gwneud Cymru y genedl gyntaf a'r unig un yn y DU i gynnig llawdriniaeth LVA drwy'r GIG, gan roi mynediad i gleifion cymwys at driniaeth sydd fel arall ar gael i raddau helaeth drwy ofal iechyd preifat yn unig.

Mae lymffoedema yn gyflwr gydol oes a achosir gan groniad o hylif lymffatig, gan arwain at chwyddo, anghysur a symudedd llai. Yn aml mae'n datblygu yn dilyn triniaeth canser a gall gael effaith sylweddol ar ansawdd bywyd.

Wedi'i sefydlu yn 2015 gyda chyllid gan Lywodraeth Cymru, mae'r gwasanaeth yn cael ei arwain gan weithwyr gofal iechyd proffesiynol sy'n gweithio'n agos gyda llawfeddygon plastig arbenigol.

Gan gydnabod y dystiolaeth hirdymor gyfyngedig sydd ar gael ar gyfer llawdriniaeth LVA, dadansoddodd y tîm ddata gan 150 o gleifion GIG Cymru a gafodd y driniaeth. Mae'r canfyddiadau wedi darparu tystiolaeth werthfawr o'r byd go iawn o'i manteision hirdymor ac maent yn helpu i lunio datblygiad gwasanaethau yn y dyfodol.

Roedd profiad y claf yn ganolog i'r prosiect. Rhannodd defnyddwyr gwasanaeth eu straeon a helpodd i ddatblygu Mesur Canlyniad a Adroddir gan Gleifion, gan alluogi therapyddion, comisiynwyr a darparwyr gwasanaeth i ddeall yn well beth sydd bwysicaf i bobl sy'n byw gyda lymffoedema.

Canmolodd y beirniaid gyfuniad y tîm o arbenigedd, datblygu gwasanaethau meddylgar ac ymrwymiad i hygyrchedd, gan ei ddisgrifio fel model cynaliadwy o arwyddocâd cenedlaethol. Fe wnaethant hefyd dynnu sylw at ei lwyddiant wrth leihau anghydraddoldebau iechyd drwy gyrraedd cleifion mewn cymunedau gwledig.

Dywedodd Dr Cheryl Pike, Arbenigwr Lymffoedema Cenedlaethol Macmillan Innovations gyda Rhwydwaith Clinigol Lymffoedema Cymru: "Ni yw'r unig genedl yn y DU sy'n darparu llawdriniaeth LVA ar y GIG.

"Ariannwyd y gwasanaeth gan Lywodraeth Cymru yn 2015 ac ers hynny rydym wedi gweithio'n galed i ddangos ei werth i gleifion ac i GIG Cymru."

Mae LVA, neu anastomosis lymffatig-wythiennol, yn fath arbenigol iawn o uwch-ficrolawdriniaeth lle mae pibellau lymffatig yn cael eu cysylltu â gwythiennau cyfagos i wella draeniad a lleihau chwydd.

Dywedodd Cheryl: "Mae'r wobr yn cydnabod nid yn unig y llawdriniaeth ei hun, ond y cydweithrediad rhwng ein tîm lymffoedema a llawfeddygon plastig, a'r ffaith ein bod ni'n gallu cynnig y gwasanaeth i gleifion cymwys ledled Cymru."

Nodwedd allweddol o'r gwasanaeth yw ei ffocws ar ddarparu gofal mor agos at adref â phosibl. Mae clinigwyr yn teithio ledled Cymru yn cynnal sganiau indocyanine gwyrdd (ICG) arbenigol, sy'n mapio'r system lymffatig ac yn helpu i benderfynu a yw llawdriniaeth yn addas.

"Rydym yn cynnal sganiau ICG arbenigol mewn lleoliadau ledled y wlad, gan gynnwys Gogledd Cymru, fel y gall cleifion gael mynediad at asesiad yn fwy lleol," meddai Cheryl.

"Mae'r sganiau'n caniatáu inni fapio'r system lymffatig a phenderfynu a yw llawdriniaeth yn debygol o fod o fudd."

Caiff cleifion sy'n addas ar gyfer llawdriniaeth eu hatgyfeirio at y tîm llawdriniaeth blastig yn Ysbyty Castell-nedd Port Talbot, lle caiff y driniaeth ei chynnal fel llawdriniaeth achos dydd.

"Mae'r llawdriniaeth ei hun yn weithdrefn achos dydd, sy'n golygu nad oes angen i gleifion aros dros nos yn yr ysbyty," ychwanegodd Cheryl.

"Wedi hynny, rydym yn parhau i'w cefnogi'n lleol, gan weithio'n aml ochr yn ochr â thimau lymffoedema lleol i leihau faint o deithio sydd angen iddynt ei wneud."

Dangosodd gwerthusiad y tîm fanteision sylweddol i gleifion a'r GIG, gan gynnwys gostyngiadau mewn heintiau cellulitis, derbyniadau i'r ysbyty, apwyntiadau meddyg teulu ac amser i ffwrdd o'r gwaith.

Datblygodd tua thri chwarter o gleifion a gafodd lawdriniaeth LVA lymffoedema yn dilyn triniaeth canser.

"I lawer, mae'r llawdriniaeth yn helpu i adfer annibyniaeth ac ansawdd bywyd o ddydd i ddydd," meddai Cheryl.

"Gall olygu symudedd gwell, llai o boen a chwyddo, a'r gallu i wneud pethau y mae llawer o bobl yn eu cymryd yn ganiataol, fel gwaith tŷ, cerdded yn gyfforddus, gwisgo gemwaith eto, neu ddod o hyd i ddillad ac esgidiau sy'n ffitio'n iawn."

Mae'r gwasanaeth hefyd wedi dangos manteision economaidd a chymdeithasol ehangach.

"Rydym wedi dangos budd cost clir nid yn unig i'r GIG ond i gymdeithas yn ehangach, oherwydd bod pobl yn gallu dychwelyd i'r gwaith, ailddechrau eu gweithgareddau arferol a threulio mwy o amser gyda theulu a ffrindiau," meddai Cheryl.

Mae'r tîm yn parhau i gasglu data canlyniadau i sicrhau bod y gwasanaeth yn parhau i fod yn seiliedig ar dystiolaeth ac yn gynaliadwy. Mae ei offer delweddu arbenigol wedi cael ei ddisodli'n ddiweddar gyda chefnogaeth gan Lywodraeth Cymru a Bwrdd Iechyd Prifysgol Bae Abertawe, gan sicrhau bod cleifion yn parhau i elwa o'r dechnoleg ddiweddaraf.

Wrth fyfyrio ar ennill y wobr, dywedodd Cheryl: "Roedd y gystadleuaeth yn hynod o gryf. Roedd cael fy nghydnabod ar lefel genedlaethol yn syndod go iawn ac yn anrhydedd aruthrol i bawb a oedd yn rhan o'r gwasanaeth."

Dywedodd Mabon ap Gwynfor, Gweinidog y Cabinet Llywodraeth Cymru dros Iechyd a Gofal: “Cymru yw'r unig wlad yn y DU i gynnig y llawdriniaeth arloesol hon drwy'r GIG, ac mae'r wobr hon yn adlewyrchu ymrwymiad eithriadol y tîm i wella bywydau.

“Ar gyfer cleifion sy'n byw gyda lymphoedema, llawer ohonynt sydd eisoes wedi wynebu triniaeth ganser, gall cael mynediad at y weithdrefn hon newid pethau'n wirioneddol. Dyma arloesedd GIG Cymru ar ei orau – rhywbeth y mae Llywodraeth Cymru wedi penderfynu ei gefnogi a'i hybu.”

Nodiadau i olygyddion

Mae enwebiadau ar gyfer Gwobrau Datblygu Gofal Iechyd Cymru bellach ar agor. Y dyddiad cau yw'r 22 Gorffennaf. Dysgwch fwy drwy fynd i: ahawards.co.uk/cymru/