Disgwyliad oes estynedig i gleifion ar ôl dull newydd o ddefnyddio cyffur canser

Mae dwsinau o gleifion canser yng Nghymru wedi cael y cyfle i ymestyn eu disgwyliad oes ar ôl i feddygon Bae Abertawe ailedrych ar pryd y gellir rhoi cyffur canser.

Fe wnaethon nhw ddarganfod y gallai dod o hyd i brotein penodol yng ngwaed claf yn arwydd o hynny fod o fudd o gyflwyno'r cyffur ar amser gwahanol.

Nid yw'r feddyginiaeth, Panitumumab, yn addas ar gyfer pob claf, ond mae wedi profi'n llwyddiannus wrth bron ddyblu disgwyliad oes y rhai sydd wedi'i chymryd.

Fe'i defnyddir gyda chleifion sydd â chanser y colon metastatig ac anwelladwy ar yr ochr chwith. Nawr, trwy ei wneud ar gael ar adeg wahanol yn eu llwybr triniaeth, canfuwyd bod y cyffur yn ymestyn yr opsiynau triniaeth ar gyfer grŵp bach o gleifion.

Mae BIP Bae Abertawe wedi cynnig y cyffur am y ddwy flynedd ddiwethaf diolch i broses Meddyginiaethau Cymru'n Un, sy'n cynnig mynediad at driniaethau y tu allan i'r awdurdodiad neu'r drwydded marchnata gyfredol, a chyn cymeradwyaeth gan NICE, ar yr amod bod tystiolaeth i'w gefnogi. Ers hynny, mae Panitumumab wedi cael cymeradwyaeth Cymru'n Un fis Mehefin diwethaf.

Mae meddygon Bae Abertawe wedi gallu defnyddio protocol profi meddygol o'r enw 'ail-her' pan gaiff meddyginiaeth neu gyffur ei roi, ei dynnu'n ôl ac yna ei roi eto.

Dywedodd yr oncolegydd ymgynghorol Dr Craig Barrington: “Nid ydym yn ymwybodol o unrhyw wlad arall sydd â’r opsiwn hwn ar gyfer ail-herio, wedi’i arwain gan brofion genetig. Mae’n opsiwn cyffrous arall i gleifion Cymru.

“Rydym yn rhagweld y bydd tua 30 i 50 o gleifion yng Nghymru y flwyddyn a allai gael budd ychwanegol o ddefnyddio’r cyffur hwn.”

Ailasesodd ymgynghorwyr y defnydd o'r cyffur yn dilyn treial a oedd yn cynnwys prawf sy'n chwilio am brotein tiwmor DNA penodol yn y gwaed. Nododd y prawf hwn gleifion a allai elwa o ail-herio Panitumuamb. Cadarnhaodd astudiaeth ddilynol fudd y dull.

Fel gyda chyffuriau eraill, rhoddir esboniadau i gleifion ynghylch sut y cafwyd mynediad at Panitumuamb, a thrafodir data a thystiolaeth gyfredol â nhw.

Un claf a elwodd oedd Wyn Thomas, o Gŵyr. Roedd y cyn-ffisegydd meddygol yng Nghaerdydd yn 74 oed pan gafodd ddiagnosis o ganser y colon ym mis Medi 2021.

Er bod Mr Thomas wedi marw ers hynny, roedd yn un o'r cleifion a gafodd gynnig y cyffur ar adeg wahanol yn ei lwybr gofal. Rhoddodd fisoedd o amser ychwanegol gwerthfawr iddo dreulio amser gyda'i deulu a'i ffrindiau cyn iddo farw.

Dywedodd ei wraig Liz: “Pan gafodd Wyn ddiagnosis o ganser Cyfnod 4, doedden ni ddim yn meddwl y byddai ganddo lawer o amser.

“Gofynnwyd iddo a oedd am ystyried a oedd am gael bywyd o ansawdd neu hirhoedledd ar ôl, dywedodd ei fod am fyw cyhyd ag y gallai. Ond cafodd fywyd o ansawdd da yn y diwedd. Ni roddodd y gorau iddi erioed ac roedd yn benderfynol iawn.

“Roedd ganddo rai problemau gyda’i groen a oedd yn fflawiog ac yn cosi, ond drwy gydol haf 2024 roedd yn dda iawn; roedd allan ac o gwmpas, yn torri’r glaswellt, ac adeg y Nadolig roedd yn stwffio’r twrci ac yn cario boncyffion.

“Roedden ni’n gwybod na fyddai’n para am byth, ac ym mis Ionawr diwethaf cwynodd am boen yn ei ben-glin, a bu farw ym mis Mawrth. Dim ond tua phedair neu chwe wythnos oedd ganddo pan oedd yn wael iawn.”

Dywedodd Dr Barrington ei fod yn argyhoeddedig bod Panitumumab wedi ymestyn oes Mr Thomas.

Dywedodd: “Pan ddechreuodd driniaeth canser gyntaf, gyda’r hyn oedd ar gael rydym yn credu y byddai wedi cael tua dwy i ddwy flynedd a hanner, ond fe oroesodd am dair blynedd a hanner, felly fe oroesodd yn hirach na’n rhagfynegiad ni.

“Does dim amheuaeth yn fy meddwl i fod hynny oherwydd y feddyginiaeth. Hebddi, byddai wedi bod yn hanner yr amser.

“Nid yn unig y gwelsom hynny yn yr amser sydd wedi mynd heibio ers iddo ddechrau cymryd Panitumumab, ond gwelsom hynny hefyd ar sganiau a’r profion gwaed a pha mor dda yr oedd yn ymateb iddo."

Ychwanegodd: “Mae’r cyffur hwn yn gweithio ar gleifion os oes ganddyn nhw broteinau cyfan. Os yw proteinau wedi mwtaneiddio, ni fydd yn gweithio. Rydym yn amcangyfrif y gallwn ei ddefnyddio tua 50 y cant o gleifion o ddechrau’r driniaeth. Mae tua 30 y cant sy’n dod i gysylltiad ag ef yn gweld mwtaniadau, felly ni fyddai unrhyw fudd o’u hamlygu i’r cyffur.”

Roedd Wyn, a oedd yn 76 oed pan fu farw, yn frawd i'r cyfansoddwr Twin Town, Mark Thomas, a enillodd Wobr Baffa, a oedd hefyd yn darparu cerddoriaeth ar gyfer animeiddiadau Wallace a Gromit. Bu farw Mark hefyd yn dilyn brwydr yn erbyn canser yn 2023.

Ychwanegodd Liz: “Hyd yn oed pan oedd Wyn yn cael triniaeth, roedd yn rhedeg label recordiau Mark, gan gasglu breindaliadau a’u dosbarthu i gerddorion.

“Fe wnaethon ni roi cynnig ar bopeth iddo, ac roedd e’n iawn am dair blynedd a hanner. Roedd pawb a’i cefnogodd yn Singleton yn hollol wych.”

Prif lun: Wyn Thomas, canol, gyda meibion Morgan and Lewys

Ail lun: Wyn Thomas, ail o'r dde, gyda meibion Morgan, brawd a cyfansoddwr Mark Thomas, cefnder Stuart Hocknell, a mab Lewys